Đột quỵ ở người trẻ

Đây có phải là 2 trường hợp cá biệt khi mà đột quỵ vốn được xem là căn bệnh của người cao tuổi?

Thực sự là đột quỵ tại người trẻ (theo các tài liệu vào đột quỵ, người dưới 45 tuổi được xem là trẻ) đang là một trong những vấn đề được nhất là quan tâm cũng như số lượng người dưới 45 tuổi bị đột quỵ ngày càng gia tăng. Hai trường hợp đáng tiếc trên góp phần về lời cảnh báo đến những người trẻ cần cảnh giác hơn với căn bệnh hiểm nguy này.

Bệnh lý nặng nề và nguy hiểm

Đột quỵ là tình trạng máu mang đến cho 1 phần não bị đứt quãng hoặc giảm nặng khiến cho vùng não đó bị thiếu oxy và dinh dưỡng. Chỉ trong vòng vài phút thiếu máu, thiếu oxy, tế bào não sẽ chết. Nếu vùng tế bào não bị tổn thương nặng hoặc lan rộng, đột quỵ có thể đưa đến tử vong hoặc để lại những di chứng nặng nề vào rối loạn vận động, tiếp nhân thức, ngôn ngữ, thị giác... Đột quỵ chính là nguyên do hàng đầu gây tàn phế, song song là nguyên do gây tử vong đứng hàng thứ ba trên thế giới. Thống kê cho thấy, trong năm 2005 có khoảng 5,7 triệu trường hợp tử vong do đột quỵ. Con số này nâng cao lên khoảng 6,5 triệu trường hợp năm 2015 và ước tính là 7,8 triệu trường hợp năm 2030.

Có 2 nhóm bệnh đột quỵ là nhồi máu não và xuất huyết não. Nhồi máu não chiếm khoảng 85% trường hợp đột quỵ, xảy ra do động mạch nuôi não bị tắc, có thể do cục máu đông hình thành ở chỗ hoặc từ nơi khác, thường là từ trong tim, di chuyển đến. Xuất huyết não xảy ra khi động mạch trong não bị vỡ, gây chảy máu. Xuất huyết não có thể xảy ra do huyết áp nâng cao cao không kiểm soát được, do rối loạn đông máu vì dùng thuốc kháng đông, do dị dạng mạch máu não hoặc vỡ phình mạch máu não...

Trước giờ, nhiều người vẫn nghĩ rằng đột quỵ chỉ gặp tại người lớn tuổi. Đúng là nguy cơ bị đột quỵ của một người sẽ tăng lên khi tuổi tác gia tăng và đột quỵ ít gặp ở người trẻ tuổi hơn (số lượng người dưới 45 tuổi bị đột quỵ chiếm khoảng 10 - 15% số bệnh nhân đột quỵ). Tuy nhiên, nhiều thống kê gần đây đã cho thấy số lượng người trẻ bị đột quỵ ngày càng gia tăng và con số này không phải là nhỏ. Một báo cáo tại Mỹ cho biết mỗi năm có khoảng 532.000 tới 852.000 người tại Mỹ trong lứa tuổi 18 - 44 bị đột quỵ. Điều đáng nói là so với người cao tuổi, người trẻ bị đột quỵ sẽ để lại hậu quả nặng nề hơn cho bản thân, xã hội và nền kinh tế 1 lúc họ bị tàn phế và mất đi các hoạt động chức năng ở lứa tuổi còn rất trẻ, lứa tuổi lao động.

Nhận biết và điều trị sớm đột quỵ

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu đột quỵ để có thể xử trí kịp thời, đúng cách sẽ giúp giảm thiểu hậu quả của bệnh, thậm chí, có những trường hợp đã hồi phục hoàn toàn sau đó.

Nhận biết:

Để nhận biết các dấu hiệu đột quỵ, hãy nhớ tới từ FAST.

F: Face (khuôn mặt). Yêu cầu nạn nhân cười. Một bên mặt có xệ xuống?

A: Arms (tay). Yêu cầu nạn nhân giơ hai tay lên. Một bên tay có rũ xuống hay là không thể giơ lên được?

S: Speech (lời nói). Yêu cầu nạn nhân nói các câu đơn giản. Họ có nói lắp, nói không rõ lời, nói khó hiểu hay không?

T: Time (thời gian). Nếu nạn nhân có các dấu hiệu trên, nhiều khả năng họ đã bị đột quỵ. Cần ngay tức khắc gọi cấp cứu. Chữ T ở đây là thời gian (time), có ý nghĩa nhắc nhở là thời gian cấp cứu đột quỵ rất quan trọng, tính từng giây từng phút.

Bên cạnh các dấu hiệu nêu trên, đột quỵ còn có thể biểu hiện các triệu chứng và dấu hiệu khác như yếu hoặc tê 1 nửa người; giảm hoặc mất thị lực; đau đầu dữ dội, đột ngột, không có nguyên do rõ ràng, kèm theo nôn ói, hoa mắt, chóng mặt…

Xử trí:

Gần đây, trên internet và mạng xã hội Facebook, nhiều người lan truyền phương pháp cấp cứu đột quỵ bằng cách dùng kim chích vào mười đầu ngón tay và nặn máu ra. Phương pháp này không có căn cứ và hoàn toàn không chính xác, tuyệt đối không nên thực hiện theo.

Từ FAST giúp ghi nhớ thuận lợi các dấu hiệu đột quỵ. Từ này trong tiếng Anh có nghĩa là “nhanh chóng” cũng có ý nhắc nhở rằng cần hành động ngay lập tức nếu nhận thấy người nào đó có triệu chứng và dấu hiệu của đột quỵ. Cần tìm cách chuyển nạn nhân tới bệnh viện chỉ mất khoảng nhanh nhất, sớm nhất. Đột quỵ là 1 cấp cứu nội khoa. Việc cứu chữa sớm, kịp thời, đúng cách có thể giảm thiểu tổn thương tại não cũng như các biến chứng của đột quỵ.

Phòng ngừa đột quỵ

Phòng ngừa chính là phương pháp điều trị tiên phát nhằm giảm tần suất mắc bệnh và tỉ lệ tử vong của đột quỵ. Nhìn chung, chiến lược phòng ngừa tương tự giữa các lứa tuổi. Để phòng ngừa đột quỵ, cần xác định, loại bỏ, kiểm soát các nhân tố nguy cơ của bệnh song song với việc ứng dụng 1 lối sống lành mạnh, điều độ.

Những nhân tố nguy cơ có thể đánh tráo được của đột quỵgiống nhau giữa các nhóm tuổi. Tuy nhiên, tần suất của những nhân tố nguy cơ này không như nhau giữa người trẻ và người cao tuổi. Tăng huyết áp, bệnh tim mạch (bao gồm cả rung nhĩ), đái tháo đường là những nhân tố nguy cơ thường gặp nhất tại người cao tuổi. Ngược lại, người trẻ thường có các nhân tố nguy cơ như rối loạn chuyển hóa mỡ máu, hút thuốc và nâng cao huyết áp.

Lời khuyên của thầy thuốcĐể phòng ngừa đột quỵ, người trẻ cần vận dụng một lối sống điều độ, lành mạnh và gặt đi các yếu tố nguy cơ của bệnh. Trong sinh hoạt hàng ngày, lưu ý: tuyệt đối không hút thuốc; liên tục vận động và tập thể dục ở mức vừa sức; có chế độ ăn hợp lý, ăn lạt, ít mỡ, ăn nhiều chất xơ, không uống rượu bia…; tránh để thừa cân; sống vui khỏe, điều độ, có giờ giấc nghỉ ngơi, tránh để bị stress; ví dụ có các bệnh lý nâng cao huyết áp, đái tháo đường, rối loạn chuyển hóa mỡ máu thì cần theo dõi và điều trị ổn định các tình trạng này.

ThS.BS. NGÔ BẢO KHOA